У артыкуле абмяраецца сакрэтны працэс над казахскім пісьменнікам Зенгісам Рэсханам у сувязі з яго сувязямі з Сіньцзянам.

<iframe src="https://www.googletagmanager.com/ns.html?id=GTM-WXZBPZ" height="0" width="0" style="display:none;visibility:hidden"></iframe> var gtmEventObject = {event: 'page_meta_ready'};window.dataLayer = window.dataLayer || [];window.dataLayer.push(gtmEventObject); var renderGtm = "true"; if (renderGtm === "true") { (function(w,d,s,l,i){w[l]=w[l]||[];w[l].push({'gtm.start':new Date().getTime(),event:'gtm.js'});var f=d.getElementsByTagName(s)[0],j=d.createElement(s),dl=l!='dataLayer'?'&l='+l:'';j.async=true;j.src='//www.googletagmanager.com/gtm.js?id='+i+dl;f.parentNode.insertBefore(j,f);})(window,document,'script','dataLayer','GTM-WXZBPZ'); } var utag_data = Object.assign({}, analyticsData, {pub_year:"2026",pub_month:"08",pub_day:"19",pub_hour:"10",pub_weekday:"Wednesday"}); if(typeof(TealiumTagFrom)==='function' && typeof(TealiumTagSearchKeyword)==='function') { var utag_from=TealiumTagFrom();var utag_searchKeyword=TealiumTagSearchKeyword(); if(utag_searchKeyword!=null && utag_searchKeyword!=='' && utag_data["search_keyword"]==null) utag_data["search_keyword"]=utag_searchKeyword;if(utag_from!=null && utag_from!=='') utag_data["from"]=TealiumTagFrom();} if(window.top!== window.self&&utag_data.page_type==="snippet"){utag_data.page_type = 'iframe';} try{if(window.top!==window.self&&window.self.location.hostname===window.top.location.hostname){utag_data.platform = 'self-embed';utag_data.platform_short = 'se';}}catch(e){if(window.top!==window.self&&window.self.location.search.includes("platformType=self-embed")){utag_data.platform = 'cross-promo';utag_data.platform_short = 'cp';}} (function(a,b,c,d){ a="https://tags.azattyk.org/rferl-pangea/prod/utag.js"; b=document;c="script";d=b.createElement(c);d.src=a;d.type="text/java"+c;d.async=true; a=b.getElementsByTagName(c)[0];a.parentNode.insertBefore(d,a); })(); <img style="position: absolute; border: none;" src="https://ssc.azattyk.org/b/ss/bbgprod,bbgentityrferl/1/G.4--NS/174833963?pageName=rfe%3akyr%3aw%3afeature%20story%3a%22%d0%a1%d0%be%d1%82%d1%83%20%d0%b6%d0%b0%d0%b1%d1%8b%d0%ba%20%d3%a9%d1%82%d3%a9%d1%82%22.%20%d0%a8%d0%b8%d0%bd%d0%b6%d0%b0%d2%a3%d0%b4%d0%b0%20%d0%ba%d0%b0%d0%bc%d0%b0%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%bd%20%d0%ba%d0%b0%d0%b7%d0%b0%d0%ba%20%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d0%b5%d0%bc%d0%b3%d0%b5%d1%80%d0%b8%d0%bd%d0%b8%d0%bd%20%d0%b8%d1%88%d0%b8&amp;c6=%22%d0%a1%d0%be%d1%82%d1%83%20%d0%b6%d0%b0%d0%b1%d1%8b%d0%ba%20%d3%a9%d1%82%d3%a9%d1%82%22.%20%d0%a8%d0%b8%d0%bd%d0%b6%d0%b0%d2%a3%d0%b4%d0%b0%20%d0%ba%d0%b0%d0%bc%d0%b0%d0%bb%d0%b3%d0%b0%d0%bd%20%d0%ba%d0%b0%d0%b7%d0%b0%d0%ba%20%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d0%b5%d0%bc%d0%b3%d0%b5%d1%80%d0%b8%d0%bd%d0%b8%d0%bd%20%d0%b8%d1%88%d0%b8&amp;v36=8.48.0.0.391&amp;v6=D=c6&amp;g=https%3a%2f%2fwww.azattyk.org%2fa%2fchina-xinjiang-kazakh-writer-zhengis-reskhan-secret-trial%2f33833489.html&amp;c1=D=g&amp;v1=D=g&amp;events=event1,event52&amp;c16=rferl%20kyrgyz&amp;v16=D=c16&amp;c5=ky_human_rights&amp;v5=D=c5&amp;ch=%d0%ad%d1%80%d0%ba%d0%b8%d0%bd%d0%b4%d0%b8%d0%ba&amp;c15=kyrgyz&amp;v15=D=c15&amp;c4=article&amp;v4=D=c4&amp;c14=33833489&amp;v14=D=c14&amp;v20=no&amp;c17=web&amp;v17=D=c17&amp;mcorgid=518abc7455e462b97f000101%40adobeorg&amp;server=www.azattyk.org&amp;pageType=D=c4&amp;ns=bbg&amp;v29=D=server&amp;v25=rfe&amp;v30=419&amp;v105=D=User-Agent " alt="analytics" width="1" height="1" /> Линктер Мазмунга өтүңүз Навигацияга өтүңүз Издөөгө салыңыз Алдыга Жабуу Артка Алдыга Сүрөт айрым окурмандар үчүн үрөй учурган маанай жаратышы мүмкүн басып көрүңүз Принтерден чыгаруу: Сүрөттөр Multimedia Тиркелген мазмун Комментарийлер кайра артка Принтер Шилтеме көчүрүлдү Жаңылыктар Кыргызстан Кыргызстан Саясат Экономика маданият Дүйнө Дүйнө Борбор Азия Украина Атайын иликтөө ТВ программалар Бүгүн Азаттыкта Эксперттер талдайт Биз жана дүйнө Данисте Эже-сиңдилер Азаттык+ Ыңгайсыз суроолор Подкаст Өзгөчө пикир Русский Онлайн шерине ЭЕ/АРнун бардык сайттары Издөө Издөө if (document.body.className.indexOf('pg-home') > -1) { var nav2In = document.querySelector('.hdr-20__inner'); var nav2Sec = document.querySelector('.hdr-20__side--secondary'); var secStyle = window.getComputedStyle(nav2Sec); if (nav2In && window.pageYOffset < 150 && secStyle['position'] !== 'fixed') { nav2In.classList.add('hdr-20__inner--big') } } Артка Алдыга ЧУКУЛ КАБАР! 21-Август, 2026-жыл, жума, Бишкек убактысы 02:30 Эркиндик "Соту жабык өтөт". Шинжаңда камалган казак калемгеринин иши Азаттык Азия 19-Август, 2026   "Соту жабык өтөт". Шинжаңда камалган казак калемгеринин иши Бөлүшүңүз Шилтемени көчүрүп алуу Facebook X (Twitter) WhatsApp WhatsApp Telegram Email Бөлүшүңүз Бөлүшүңүз Шилтемени көчүрүп алуу Facebook X (Twitter) WhatsApp WhatsApp Telegram Email Бөлүшүңүз Бизди Google'дан табыңыз Жеңиш Ырысканулы үй-бүлөсү менен Кытайдын Шинжаң-Уйгур автоном районунун тургуну, казак тектүү жазуучу жана сатирик Жеңиш Ырысканулынын соту жабык өтөрүн анын дайын-отун так билбеген үй-бүлөсү жакында эле укту. Шинжаңдагы казак интеллигенциясынын өкүлү 10 жылга чейийн абакка айдалышы мүмкүн деген коркунуч бар. Ырысканулы 19-марттан бери камакта. Кармалганга чейин аны бир нече ай бою улам суракка чакырып турушкан. 57 жаштагы жазуучунун үй-бүлөсүнө аны кайсы жерде кармап турушканы тууралуу расмий маалымат беришкен эмес, жакындары камакка алынгандан бери аны көрө элек.Ырысканулынын жакындарынын айтымында, буга чейин Кытай полициясы андан «экстремисттик идеяларды карманат» деп шектенип келген. Бул тууралуу туугандарына оозеки түрдө айтылган. Азыр болсо аны «этностор аралык биримдикке доо кетирүү» деген берене боюнча айыптап жатышканын анын уулу Нартай Жеңиш билдирүүдө.Нартай Жеңиштин айтымында, атасынын соту жабык өтөт. Ал «Эркин Европа/Азаттык» радиосунун казак кызматына атасынын адвокаты «сот процессине эч кимдин катышуусуна уруксат берилбейт» деп билдиргенин айтты.Ырысканулынын жубайы, Нартайдын апасы да сот отурумдарына катыша албай турганы белгилүү болду. Адвокат Нартайга сот аяктагандан кийин туугандарына жаза мөөнөтү тууралуу гана маалымат берилерин, андан көптү күтүүнүн деле кереги жоктугун билдирген.Эгер сот күнөөлүү деп тапса, Ырысканулы 10 жылга чейин эркинен ажыратылышы мүмкүн экени айтылды.Нартайдын айтымында, «этностор аралык биримдикке доо кетирүү» деген айып анын атасына мурда коюлган «экстремисттик көз караштарды кармануу» айыбына кошумча катары киргизилген.Үй-бүлөсү айыптоо корутундусун да, айыптоонун укуктук негизин көрсөткөн башка соттук документтерди да көргөн жок. <img src="https://gdb.rferl.org/52bec2fc-2d7f-4921-e6a4-08debadc7311_w100_r1.jpeg" alt="Женис Ырысканулы Шинжаңдагы казак сатириги, жазуучу. Үй-бүлөлүк архивден алынган сүрөт. "> Дагы караңыз "Кытай полициясы кармап кеткен атамдан дайын жок". Жазуучунун уулу казак бийлигинен жардам сурады Башталышпы?Айыптоо Кытайда 1-июлда күчүнө кирген «Этностук биримдикке көмөктөшүү жөнүндө» мыйзам иштей баштагандан көп өтпөй жарыяланды. Бүткүл Кытай Эл өкүлдөр жыйыны март айында кабыл алынган бул талаштуу мыйзам этностор аралык мамилелер үчүн кеңири укуктук мүмкүнчүлүк түзүп, этностук биримдикке доо кетирет деп эсептелген аракеттерге байланыштуу жоболорду камтыйт. Ырысканулыга коюлган айып жаңы мыйзамда каралганбы же жокпу, азырынча белгисиз.Эгер каралган болсо, анда бул мыйзамдын этностук азчылыктардын өкүлдөрүнө карата кандай колдонуларын көрсөткөн алгачкы окуялардын бири болушу мүмкүн.Бээжин мыйзамдын жоболору «мыйзам үстөмдүгүн бекемдеп», Кытайда расмий таанылган 56 этностук топтун укуктарын «жакшыраак коргойт» деп билдирүүдө. Бирок мыйзам адам укуктарын коргоо уюмдарынын, БУУнун эксперттеринин, Европа Биримдигинин жана Батыш өлкөлөрүнүн өкмөттөрүнүн сынына кабылган. Алар мыйзам азчылыктардын укуктарын дагы да чектеп, Бээжиндин этностук саясатын Кытайдын чегинен тышкары жайылтууга шарт түзүшү мүмкүн деп кооптонушат.БУУнун эксперттери апрель айында бул мыйзам «бардык аймактарда этностор аралык мамилелерге карата бирдиктүү мамилени» бекемдеп коюшу мүмкүн экенин эскертишкен. Ал эми Human Rights Watch жана Европа парламенти мыйзамды жокко чыгарууга чакырган. Бээжин эл аралык сынды «кастык менен айтылган жалган жалаа» жана Кытайдын ички иштерине кийлигишүү катары деп атап, четке каккан.14-июлда Amnesty International өзүнчө билдирүү жасап, эгер Кытай бийлиги Ырысканулынын эл аралык деңгээлде таанылган кылмыш жасаганын ырастаган «жетиштүү, ишенимдүү жана укуктук жактан жол берилген далилдерди» көрсөтө албаса, аны дароо бошотууга чакырган. <img src="https://gdb.rferl.org/1506506B-1D47-4DC5-9082-AD8974659E6B_w100_r1.jpg" alt="Шинжаңда камакта жаткан туугандарын бошотууну суранып, Кытайдын консулдугунун алдында тургандар. Алматы, 9-март, 2021-жыл"> Дагы караңыз "Кытайлаштыруу саясаты күчөп, Бээжиндин укуругу узарат". Шинжаңдан качкан кайрылмандар «Башынан эле мыйзамсыз»Кытай бийлиги Ырысканулынын иши боюнча азырынча үн ката элек, ага коюлган айыптардын укуктук негиздерине комментарий берген жок.«Биз Кытай тараптан эч кандай жооп ала алган жокпуз», - дейт анын уулу.Казакстандын жараны болуп, азыр Казакстанда жашаган Нартай расмий Астанадан бул ишке кийлигишүүнү суранган. Аталган маселе Казакстандын өкмөтү үчүн өтө кылдат тема болуп эсептелет. Анткени өлкө көп жылдан бери Кытайдагы этникалык казактардын абалына байланышкан тынчсыздануунун жана Бээжин менен болгон тыгыз саясий, экономикалык байланыштарынын ортосунда тең салмактуулукту сактоого аракет кылып келет.Нартайдын айтымында, Казакстандын Тышкы иштер министрлиги ага атасы Кытайдын жараны экенин жана бул иш Бээжиндин юрисдикциясына кирерин эскерткен. Анын айтымында, министрлик Ырысканулынын жакындарына жардам сурап Кытай бийлигине кайрылууну сунуштаган.Нартай атасына коюлган айыптарды четке кагып, ага карата жүрүп жаткан куугунтук мыйзамсыз экенин айтууда:«Атам азыр башынан өткөрүп жаткандын баары негизи эле мыйзамсыз. Бул эл аралык укук нормаларына да, Кытай Эл Республикасынын өз мыйзамдарына да туура келбейт. Бул Кытайдын мыйзамдарын да, колдонууга тийиш болгон бардык укуктук нормаларды да бузуу болуп эсептелет».Нартай ошондой эле атасын кесиптик жетишкендиктери жана кадыр-баркы үчүн куугунтуктап жатышат деп Шинжаңдагы аткаминерлерди айыптоодо:«Мунун артында Шинжаңдагы, Кытайдагы бийлик өкүлдөрү турат. Алар буйруктарды ылгабай аткарып, атамдын жетишкендиктерине, ийгиликтерине, ошондой эле өлкөдө ээ болгон кадыр-баркы менен ээлеген ордуна ичи күйгөн адамдар».Шинжаңдык жазуучу жана сатирик Ырысканулы мурда мугалим, редактор жана маданият ишмери болуп эмгектенген. Ал Кытай Жазуучулар ассоциациясынын жана Шинжаң Жазуучулар ассоциациясынын мүчөсү. Ошондой эле буга чейин Хами аймагындагы жазуучулар бирикмесинин төрагасы кызматын аркалаган.Ал 13 адабий чыгарма жарыялаган. Алардын көбү балдар адабияты жана юмор аңгемелери. Айрым чыгармалары казак тилинен кытай тилине которулган.Ырысканулынын иши Шинжаңдагы көп жылдан бери уланып келе жаткан репрессиялардын бир көрүнүшү катары каралууда. Бул аймакта этникалык казактар, уйгурлар жана негизинен мусулмандардан турган башка элдер жапырт кармоолорго туш болуп, алардын маданий, диний жана тилдик укуктары чектелип келет.Бээжин Шинжаңдагы саясаты терроризмге жана экстремизмге каршы күрөшүүгө багытталганын айтып, укук бузуулар тууралуу дооматтарды четке кагып келет.Бирок укук коргоо уюмдары, мурдагы камактагылар жана Батыш өлкөлөрүнүн өкмөттөрү бул жүйөлөрдү негизсиз деп атап келишет. Ал эми Бириккен Улуттар Уюмунун 2022-жылдагы баасында Шинжаңдагы негизсиз кармоолор жана башка адам укуктарынын бузулушу боюнча маалыматтар ишенимдүү экени жана алар адамзатка каршы кылмыш катары бааланышы мүмкүн экени белгиленген.   "Соту жабык өтөт". Шинжаңда камалган казак калемгеринин иши Бөлүшүңүз Шилтемени көчүрүп алуу Facebook X (Twitter) WhatsApp WhatsApp Telegram Email Бөлүшүңүз Бөлүшүңүз Шилтемени көчүрүп алуу Facebook X (Twitter) WhatsApp WhatsApp Telegram Email Бөлүшүңүз Катталыңыз Facebook X (Twitter) Youtube Instagram Катталыңыз Принтер Куржундар Борбор Азия Саясат Эркиндик Коопсуздук Шинжаңдагы куугунтук Тектеш Кытай–Кыргызстан: Аталышы талаштуу уюмдун таржымалы Токаев Кытайдын компанияларын Казакстанга инвестиция салууга чакырды "Уйгур менен казакка коркунуч жаратат". Кытайлаштыруу саясатын күчөткөн мыйзам "Ал кылмышкер эмес". Күйөөсүн Кытайдан куткарып, эми казак сотунан акыйкаттык күткөн Оралхан ​ Онлайн шерине Биз жөнүндө Блоктолгон сайтты ачуу Биз жөнүндө Эрежелер Азаттык - WhatsApp Азаттыктын тиркемеси Вакансиялар "Азаттык" менен байланыш "Азаттыктын" сандыгы Тилим - дилим Азаттык үналгысы © 2026 RFE/RL, Inc. Бардык укуктар корголгон. if (!isPreviewPage) { window.OneSignalDeferred = window.OneSignalDeferred || []; OneSignalDeferred.push(function(OneSignal) { OneSignal.init({ appId: "3525e4c0-4751-4122-bd00-60b5b643df40", }); }); } // opera mini - disable ico font if (navigator.userAgent.match(/Opera Mini/i)) { document.getElementsByTagName("body")[0].className += " can-not-ff"; } // mobile browsers test if (typeof RFE !== 'undefined' && RFE.isMobile) { if (RFE.isMobile.any()) { document.getElementsByTagName("body")[0].className += " is-mobile"; } else { document.getElementsByTagName("body")[0].className += " is-not-mobile"; } } XS SM MD LG var bar_data = { "apiId": "33833489", "apiType": "1", "isEmbedded": "0", "culture": "ky-KG", "cookieName": "cmsLoggedIn", "cookieDomain": "www.azattyk.org" };